۷۷۲ مطلب
انتشار تصویر ناو هواپیمابر «آبراهام لینکلن» توسط ترامپ، همزمان با تشدید تحرکات نظامی آمریکا در خاورمیانه، پیام بازدارندگی و فشار چندلایه به ایران را مخابره میکند. استقرار دو ناو هواپیمابر، تقویت سامانههای دفاعی در ۱۱ کشور منطقه و اعزام جنگندهها و ناوشکنها نشاندهنده آمادگی همزمان برای گزینه نظامی و حفظ مسیر مذاکره است. کارشناسان این وضعیت را «بازدارندگی قهری» میدانند.
ازسرگیری مذاکرات هستهای ایران و آمریکا در عمان، پس از حملات ژوئن ۲۰۲۵ به تأسیسات نطنز، فردو و اصفهان، به آزمونی برای آینده امنیت هستهای جهانی تبدیل شده است. تجربه برجام نشان داد محدودیتهای فنی و راستیآزمایی، بدون تضمینهای حقوقی و عملیاتی برای حفاظت از تأسیسات، کافی نیست. حملات اخیر، رژیم عدم اشاعه و اعتبار حقوق بینالملل را تحت فشار قرار داده است. اکنون مذاکرات مسقط باید فراتر از غنیسازی و تحریمها، چارچوبی الزامآور برای جلوگیری از اقدام نظامی و تضمین ایمنی هستهای ایجاد کند.
روابط واشنگتن و تهران بار دیگر میان دیپلماسی و تهدید نظامی معلق مانده است. ترامپ فشار را ابزار اقناع میبیند، درحالیکه نتانیاهو هر توافق محدود به پرونده هستهای را ناکافی میداند و خواهان امتیازگیری حداکثری است. این شکاف، مذاکرات را زیر سایه بازدارندگی نظامی قرار داده و خطر تشدید تنش را افزایش داده است. مقایسه ایران با عراق یا ونزوئلا سادهانگارانه توصیف میشود؛ زیرا فشار اقتصادی لزوماً به فروپاشی نمیانجامد.
نظرسنجیهای اخیر نشان میدهد برخلاف اجماع گسترده سال ۲۰۰۳ برای حمله به عراق، اکثریت آمریکاییها با اقدام نظامی علیه ایران مخالفاند. تنها حدود یکپنجم از حمله حمایت میکنند و حتی در میان جمهوریخواهان نیز وحدت نظر وجود ندارد. تجربه پرهزینه جنگ عراق همچنان بر افکار عمومی سایه انداخته و امروز به اجماعی علیه تکرار آن تبدیل شده است. در چنین فضایی، ترامپ میان فشار جریانهای تندرو و بیمیلی جامعه به جنگ، فعلاً مسیر احتیاط و گفتوگو را برگزیده است.
همزمان با آمادهسازی مسقط برای دور تازه گفتوگوهای تهران–واشنگتن، آمریکا با اعزام ناوهای هواپیمابر و تقویت حضور نظامی در غرب آسیا، راهبرد «مذاکره از موضع قدرت» را دنبال میکند. ترامپ توافق را ترجیح میدهد، اما شروط سختگیرانه را حفظ کرده و گزینه نظامی را منتفی نمیداند. در مقابل، نتانیاهو تلاش می کند با برجستهسازی تهدید موشکی ایران، واشنگتن را به تشدید فشار یا اقدام عملی سوق دهد. آینده مذاکرات میان دیپلماسی، بازدارندگی و رقابت راهبردی تلآویو و تهران در نوسان است.
در میانه جشنهای سالگرد انقلاب، نمایش موشکی ایران و آزمایش ضدبالستیک اسرائیل همزمان با مذاکرات دشوار تهران–واشنگتن، نبردی فراتر از گفتوگوی فنی را رقم زده است. ترامپ بهدنبال «معاملهای بزرگ» بدون ورود به جنگ است؛ ایران توافقی آبرومندانه میخواهد که تسلیم تلقی نشود. اسرائیل گنجاندن موشکهای بالستیک را شرط امنیت وجودی خود میداند. پیشنهادهای هستهای ایران با فشار تحریمها همراه است، اما گره موشکی میتواند توازن شکننده مذاکرات را بر هم زند.
توافق هستهای ۲۰۱۵ که زمانی نماد گشایش تاریخی میان ایران و غرب بود، امروز بیش از هر چیز به فرصتی از دسترفته شباهت دارد. بنبست دیپلماتیک، بیاعتمادی متقابل، بازی فرسایندهٔ تحریم و غنیسازی، و تفسیرهای متضاد از «روح توافق» مانع هرگونه پیشرفت شدهاند. در این میان، چرخش آرام کشورهای عربی و هراس مشترک از جنگ، تنها عامل مهارکنندهٔ تنش است؛ هرچند فشارهای سیاسی، تهدید نظامی و رقابتهای منطقهای همچنان مسیر تقابل را زنده نگه داشتهاند.
«ترامپ می خواهد بداند که آیا ناو آبراهام لینکلن می تواند از بارانِ موشک های هایپرسونیک ایرانی جان سالم به در ببرد یا خیر؟ آیا ایران با کمک تجهیزات راداری چینی که در اختیار دارد می تواند ضربه ای جدی را به جنگنده های اف 35 بزند یا خیر؟ حقیقت ماجرا این است که واقعیت های ژئوپلیتیکی بسیار تلختر از لفاظی هایی هستند که ایراد می شوند. ایران یک بازیگر قوی است که زرادخانه ای بزرگ از تسلیحات مرگبار در اختیار دارد.»
«هر حمله ای به ایران به احتمال زیاد روند بازرسی های هسته ای در این کشور را به کل پایان خواهد داد و بُعد تسلیحاتی توان هسته ای ایران را برجسته می کند و منطقه را درگیر تنش های دائمی خواهد کرد.»
تحولات اخیر نشان میدهد تهران ضمن تأکید بر دیپلماسی، توافق را منوط به عدالت، توازن و حفظ حاکمیت میداند. همزمان، سفر بنیامین نتانیاهو به واشنگتن و فشار برای گنجاندن برنامه موشکی ایران در مذاکرات، بیانگر تلاش تلآویو برای اثرگذاری بر چارچوب توافق احتمالی است. آمریکا نیز همزمان مذاکره و فشار نظامی را پیش میبرد، اما هزینههای داخلی و منطقهای، احتمال جنگ فراگیر را کاهش داده است.
